Powrót

Siedzibą gminy jest wieś Chmielno. Gmina jest gminą dwujęzyczną -  34,8% ludności gminy posługuje się językiem kaszubskim. [...]

Sprawdź jak dojechać do Chmielna

 

Informacje podstawowe:

Województwo: pomorskie

Powiat: kartuski

Powierzchnia: 79,18 km2

Liczba ludności: 7058

Liczba sołectw: 10

Liczba miejscowości: 10

 

Archeolodzy datują początki osady chmieleńskiej na okres między VII a IX wiekiem. Wieś po raz pierwszy jest wzmiankowana w przywileju Mściwoja I z 1220 roku, nadającym ją cystersom oliwskim. Jak informuje dokument z 1283 roku Chmielno było kasztelanią obejmującą około 70 wiosek i podlegającą Gdańskowi. W okresie krzyżacki kasztelania chmieleńska została przeniesiona do Miechucina, a następnie do Mirachowa, które stało się siedzibą starostwa do czasu utworzenia powiatu w Kartuzach; w Chmielnie pozostał tylko krzyżacki urząd prokuratora. Od początku XIV wieku wieś związana była z klasztorem norbertanek w Żukowie, aż do konfiskaty jego dóbr przez zaborcę pruskiego w 1772 roku.

W XIX wieku Chmielno uczestniczyło w ruchach wolnościowych, w 1848 roku działało we wsi Koło Ligi Narodowej. w 1863 roku mieszkańcy Chmielna współdziałali z ruchem powstańczym, co upamiętnia Żelazny Krzyż wystawiony w 1888 roku przez miejscowego kowala, działacza powstańczego - Feliksa Gilmeistra. w drugiej połowie XIX wieku w obronie polskości chmielanie rozwijali działalność kulturalną i gospodarczą organizując pierwsze Czytelnie Ludowe oraz w 1897 roku -pierwszy na Kaszubach Bank Ludowy.

W latach 1906-1907 odnowiono udział dzieci w strajku szkolnym, natomiast w okresie 1919-1920 postawą mieszkańców wobec Grenzschutzu wioska nad trzema jeziorami zyskała sobie miano Republiki Chmielno.
W okresie międzywojennym nadal w Chmielnie działały liczne organizacje o charakterze patriotycznym. Z okazji poświęcenia sztandarów dwóch z nich: Towarzystwa byłych Powstańców i Wojaków oraz Stowarzyszenia Młodzieży Męskiej odwiedził wieś prezydent - Stanisław Wojciechowski.

Lata okupacji pociągnęły za sobą liczne ofiary. Wielu mieszkańców wsi zostało zamordowanych przez hitlerowców, zginęło w obozach koncentracyjnych, było wysiedlonych lub wywłaszczonych. Zdobycie Chmielna przez Armię Czerwoną nastąpiło 10 marca 1945 roku. Po wojnie wiele się w Chmielnie zmieniło. Wieś w pełni zelektryfikowano, rozwijała się mechanizacja rolnictwa. Zbudowano Nowe Osiedle, Szkołę Tysiąclecia, Agronomówkę, Ośrodek Zdrowia, Dom Kultury. Wokół jezior chmieleńskich powstały liczne ośrodki wypoczynkowe. Największy rozwój przypada na lata 90., kiedy to powstały samorządy gminne.

 

Kasztelania w Chmielnie

O dawnym grodzie chmieleńskim krąży legenda. Ponoć nawet w miejscu, gdzie został założony – między jeziorami – Kłodno i Białym – straszy. Gród ten znajdował się w strategicznym miejscu na przesmyku między tymi jeziorami. Fakty mówią o zamku drewnianym, warownym, zadbanym, którego doglądał kasztelan, a grodzianie byli świadkami wielkiej rangi zamku i jego roli w razie napaści przez nieprzyjaciela. Pełnił więc ów gród funkcje obronne. Przy nim powstała kasztelania, która prawdopodobnie została przeniesiona z pobliskiego Garcza w 1235 roku. Blisko pięćdziesiąt lat później pojawiła się pierwsza wzmianka o urzędzie kasztelana w Chmielnie. Z owego zapisu dowiadujemy się, że jest to Troyan, którego imię, jako świadka, wplątane zostało w losy sporu o majątek opatai właściciela ziemskiego. Kasztelan zarządzał 70 wsiami, z których Bącz, Borzestowo, Chmielno, Garcz, Gowidlino, Kamienica Szlachecka, Łapalice, Miechucino, Mirachowo, Ręboszewo, Zawory, Sianowo, Sierakowice, Sulęczyno wytyczało granice kasztelanii. Jeziora leżące w jej granicach Mściwój II darował wraz z grodem norbertankom żukowskim.
Na rzecz kasztelana rybacy oddawali co trzecią rybę z połowu, a ludność chmieleńskiej ziemi – daniny w postaci poradlnego, to jest podatku pobieranego od liczby radeł i wołów, w pieniądzu albo w naturze (np. zbożu). Ponadto miejscowa ludność zobowiązana była do oddawania podatku od świń i krów oraz do naprawy dróg i mostów, a także budowli grodowych. Dbała też o swój gród i strzegła go przed nieprzyjacielem. Prócz kasztelana urzędowali w grodzie: podkomorzy, sędzia, stolnik, podstoli, cześnik, podczaszy, polski, chorąży, skarbnik i łowczy. W dzielnicy gdańskiej na przełomie XIII i XIV wieku było pięć kasztelani: gdańska (główna), Terra Pirsna (ziemia pierszczewska), goręczyńska, chmieleńska, pucka.

 

Pochodzenie nazw sołeckich miejscowości:

Borzestowo

Nazwa wsi pochodzi od imienia Borzest i utworzona została za pomocą przyrostka – owo. Imię Borzest jest skrótem pełnego imienia z pierwszym członem borzy- o znaczeniu 'walczyć', 'bojować'. Historyczna nazwy wsi przedstawione zostały jako Borzestowo, Borzystowo i Borystowo. Notowana w źródłach od końca XIV. Była wsią szlachecką. W 1570 roku wymienienie tu zostali trzej Borzystowscy: Wawrzyniec, Wojciech i Grzegorz. Nazwisko Borzestowski pochodzi od nazwy wsi.

 

Borzestowska Huta

Wieś notowana w księgach ławniczych Kościerzyny od roku 1749 i tegoż roku podana przez przeora kartuzów J. Szwengla jako Borzestowska Hutta. W 1773 roku notowana była jako Huta Chmieleńska z dwudziestoma mieszkańcami.

 

Chmielno

Nazwa wsi wywodzi się niewątpliwie od chmielu. Na takie jej pochodzenie wskazuje również legenda o chmielu wyrastającym z mogił pary kochanków oraz o kościele całkowicie nim porośniętym. Chmiel rósł w okolicach Chmielna od najdawniejszych czasów i występuje do dziśw stanie dzikim. Chmielno jest nazwą topograficzną, nawiązującą do świata roślin. Wiadomo ponadto, ze była to wieś kościelna, należąca do klasztoru norbertanek w Żukowie. Księżniczka Damroka, odnotowana w menologium tego zakonu, miała ufundować tu kościół w XIII wieku.

 

Cieszenie

Pierwszy zapis pochodzi z 1408 roku w formie Czesschin, potem Cieszyn. Nazwa utworzona za pomocą przyrostka -in od zdrobnionego imienia Ciesz. Od XVI wieku Cieszenie było wsią szlachecką i posiadał ją Bartłomiej Fal. Potem przeszło w ręce Cieszyńskich, którzy od nazwy wsi biorą nazwisko. W 1773 roku właścicielami wsi byli Fabian Pawłowski i Adam Łabinski.

 

Garcz

W źródłach pisanych pojawiła się za czasów krzyżackich, mianowicie w tzw. Wielkiej Księdze Czynszowej w połowie XV wieku jako Gartsch. Nazwa ta powtarzana była potem za czasów polskichw fonetyce pomorskiej Garcz. Stanowiła własność królewską w dawnym starostwie mirachowskim. W 1773 roku dzierżawcą był niejaki Kobiella, poza tym mieszkali tam gburzy: Marcin Stanek i Wojtek Grzenkowicz oraz chałupnicy: Józef Kuchta, Jakub Ropel, Józef Lemann i Richert.

 

Kożyczkowo

Pierwszy zapis nazwy wsi we formie Kosickow pochodzi z 1396 roku. Następna nazwa to Koziczkowo i Kozeczkowo. W XVI wieku była wsią szlachecką liczącą 9 łanów. Mieszkali w niej wówczas: Andrzej i Jan Wejtowie, Grzegorz Weltzerz i Maciej Kozicki. Z Kożyczkowa pochodziła drobnoszlachecka rodzina Kożyczkowskich o przydomkach Wrycza, Weide i Walcerz.

 

Miechucino

Imię Miechota, będące podstawą nazwy wsi jest skróconym imieniem staropolskiego Mieścisław, potem Mieczysław. Do XVI wieku wieś nazywała się Miechocino, obecna postać nazwy Miechucino pojawiła się w drugiej połowie XVI wieku. Miechucino stanowiło własność królewską w starostwie Mirachowskim. W czasach krzyżackich było siedzibą prokuratora (przejściowo), zanim urzędu tego nie przeniesiono z Chmielna do Mirachowa. W Wielkiej Księdze Czynszowej Krzyżaków w 1437 roku zapisane zostało w postaci Mechozin. W źródłach z 1399 roku również ten sam zapis. W 1565 roku wieś liczyła 13 włók z których cztery były puste. 1761 roku Ignacy Przebendowski, starosta mirachowski, powierzył sołectwo Adamowi Formelli na 50 lat.

 

Przewóz

Nazwa wsi odnotowana została od początku XV wieku w formie Prsofos z dokumentu krzyżackiego (tzw. Wielkiem Księgi Krzyżackiej). Od 1874 roku Niemcy nadali jej nazwę Lindenhof (pol. Dwór Lipowy). Niekiedy wieś zapisywana była jako Przewóz. Nazwa 'przywóz' lub 'przewóz' jest tworem kulturowym i świadczy o działalności człowieka w tym rejonie. Była wsią szlachecką i jej nazwa dała początek nazwisku Przewoski lub Przeworski. W roku 1648 podatnikami byli Marcin Przewoski, Michalina Przewoska i Żuromski. W czasach zaborów właścicielem był Jan Ustarbowski, potem Jan Lehwald-Jezierski, a od 1830 roku Teofil Łaszewski.

 

Reskowo

Pierwszy zapis pochodzi z 1348 roku w formie Ryskow. Formę etymologiczną nazwy oddaje XVII -wieczne poświadczenie Reszkowo, pojawiającej się w źródłach polskich jeszcze w XIX wieku. Niemcy pisali Reskau lub Röskau i pod wpływem tych niemieckich form pisanych i mówionych pojawiła się forma współczesna Reskowo. Wieś stanowiła własność klasztoru norbertanek w Żukowie. W 1773 roku w Reskowie mieszkali: sołtys Paweł Markowski, gburzy Paweł Janka, Maciej Roskowski (może Roszkowski), Józef Penk, Adam Jakubowski, Stach Markowski oraz chałupnicy i najemnicy.

 

Zawory

Jej pierwszy zapis w formie Zaworka pochodzi z początku XV wieku. Nazwa wsi wywodzi się od wyrazu 'zawór' lub 'zawora', co oznacza 'wszystko, co do zawierania, zamykania służyło'. Tu chodziło z pewnością o tamę, groblę między jeziorami. Zawory stanowiły, jak większość wsi z okręgu chmieleńskiego, własności norbertanek w Żukowie. W 1773 roku mieszkali tam: sołtys Adam Brylowski oraz chłopi czynszowi, mieszkańcy szarwarkowi, chałupnicy i najemnicy.

Partnerzy Gminy Chmielno

01.png02.png03.png04.png05.png06.png07.png09.png10.png11.png
http://chmielno.pl
Realizacja: StudioArt.biz

UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii.

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to.

I understand